مطالب کمک درسی پودمان پرورش و نگه داری گیاهان

سله شکنی

معمولاً وجین و سله شکنی به طور هم زمان با یک وسیله صورت می گیرد. سله، لایۀ سخت و متراکمی است که در خاک های سنگین تا نیمه سنگین و تحت فشار آب تشکیل می شود. تخریب ساختمان خاک در اثر خاک ورزی در وضعیت خشک یا خیس بودن خاک بر حساسیت خاک نسبت به عوامل مولد سله می افزاید. عوامل تشدید سله، تر و خشک شدن متوالی خاک، کمبود مادۀ آلی، جایگزین شدن کلسیم توسط سدیم و زیادی رس خاک است.

مهم ترین ضرر سله بستن خاک این است که رشد گیاه با نقصان روبه رو می شود. در مواردی که دانه یا بذر کوچک باشد شاید بتواند به راحتی از مابین شکاف های سله بیرون بیاید ولی در حالتی که دانه یا بذر حجیم باشد امکان دارد رشد با نقصان روبه رو شود و لپه ها مابین سله باقی بماند و در اثر تدوام رشد محور زیر لپه، قطع می شوند. سله نفوذپذیری خاک را نسبت به هوا و آب کم می کند. شرایط مناسب برای فرسایش را ایجاد می کند و باعث مشکلاتی در آبیاری می شود و همچنین تهویۀ خاک را محدود می کند.

سله در خاک و نحوة خروج گیاه از خاک های سله بسته

در سطح خاک بعضی از مزارع، شکاف ها و درزهایی مشاهده می شود که این پدیده را در اصطلاح کشاورزی، سله می گویند.

مضرات سله بستن

1- ایجاد درز و شکاف در سطح خاک

2- تخریب ساختمان خاک

3- از دست رفتن رطوبت خاک

4 - قطع شدن ریشه های گیاه

بنابراین برای جلوگیری از خسارت حاصل از سله بستن، ضرورت دارد که سله خاک را از بین ببریم.

سله شکنی و نرم کردن خاک و از بین بردن ترک ها و درزهای ایجاد شده در سطح خاک با افزایش ماده آلی خاک به صورت دستی یا مکانیزه دارای ویژگی های بسیاری است از جمله:

1- حفظ ذخیره رطوبتی

2- افزایش عملکرد در واحد سطح

3- کاهش مشکلات ناشی از تنش رطوبتی

4- هوادهی بهتر خاک

5- افزایش درآمد و رسیدن به توسعه پایدار

روش های پیشگیری از سله بستن

1- اصلاح خاک

برای اصلاح خاک کارهای زیر را می توان روی زمین انجام داد.

الف ) افزودن کودهای حیوانی ب)  افزودن کود برگ یا سبز پ)  افزودن کمپوست ت)  افزودن شن و ماسه و .............. در نتیجه افزایش حاصلخیزی و جلوگیری از سله بستن

مواد آلی در خاک ترکیباتی به نام کلوئیدهای آلی ایجاد می کنند. کلوئیدهای آلی باعث می شوند که ذرات خاک به یکدیگر متصل شده و در نتیجه خاک دانه های تشکیل شده بسیار محکم و پایدار گردند و به راحتی متلاشی نشوند. از سوی دیگر انجام آبیاری قبل از کاشت خطرات سله بستن خاک را در زمان جوانه زنی از بین می برد.

به طور کلی در روش خشکه کاری که ابتدا بذر را در خاک نسبتاً خشک می کارند و سپس آبیاری می کنند، به ویژه در آبیاری به روش غرقابی و روش کاشت درهم، خطر سله بستن بیشتر شده که باید برای سله شکنی در اولین فرصت اقدام کرد.

2- استفاده از روش های مناسب آبیاری

با استفاده از روش های مناسب آبیاری از جمله آبیاری نشتی و غیره به جای آبیاری غرقابی، می توان از سله بستن خاک ها جلوگیری کرد. در آبیاری نشتی که آب در جویچه ها بین ردیف های کشت جاری است، فقط باعث سله بستن داخل جویچه ها می شود ولی بقیه مزرعه سله نمی بندد. البته اگر کشت به صورت درهم باشد، به ویژه در کشت های متراکم که به صورت کرتی کشت شده باشند، استفاده از آبیاری تنها روش ممکن برای شکستن سله می باشد. با رسیدن آب به زمین، سله نرم می شود و جوانه می تواند از زمین خارج شود.

یکی از روش های شکستن سله استفاده از آب آبیاری است. این روش هرچند ساده و آسان است ولی مشکلات و معایبی نیز دارد. استفاده از این روش در مناطق گرم با کشت درهم، همراه با آب قابل دسترس روش مناسبی است.

زمان مناسب سله شکنی

انجام عملیات سله شکنی به صورت دستی یا ماشینی باید در زمان مناسب صورت گیرد. مناسب ترین زمان برای سله شکنی زمانی است که اصطلاحاً خاک، گاو رو شده باشد.

ابزارها و وسایل سله شکنی به صورت دستی:

1- بیل      2- بیلچه      3- کج بیل (فوکا)      4- شفره      5-کلوخ خردکن

روش های سله شکنی :

سله شکنی به دو روش دستی و ماشینی انجام می گیرد. در روش دستی از ابزار و وسایلی مانند بیل، بیلچه، کج بیل، کلوخ خردکن، شفره و در روش ماشینی از ماشین هایی مانند پنجه غازی، چنگک های گردان، گاوآهن قلمی استفاده می شود.

برای انجام دادن سله شکنی به روش دستی به زمان و کارگر بیشتری نیاز است، اما در انجام سله شکنی به روش ماشینی نیاز به کارگر کمتری است و سله شکنی در زمان کوتاهی انجام می شود؛ اما هزینه های خرید ماشین های سله شکن و سرویس و نگهداری آنها نیز باید درنظرگرفته شود.

اثرات سله شکنی

سله شکنی اثرات متعددی دارد که تعدادی از آنها عبارت اند از :

- حفظ رطوبت در خاک و افزایش نفوذپذیری خاک سبت به هوا

- جلوگیری ازهدر رفت و اتلاف آب