مطالب کمکی درسی جهت تدریس پودمان تأسیسات مکانیکی کاروفناوری نهم

جمع آوری و دفع فاضلاب

تعریف فاضلاب

آب های آلوده ناشی از فعالیت های انسانی را که باید دفع شود یا به عبارتی دیگر، آب های زائد را فاضلاب می نامند. فاضلاب ترکیبی از آب و مواد جامد است. آب موجود در فاضلاب  99/9 درصد وزن آن را تشکیل می دهد وفقط یک دهم درصد آن مواد دیگر است.

مواد جامد فاضلاب از نظر فیزیکی شامل مواد معلق و مواد محلول است و از نظر شیمیایی به دو دسته مواد آلی و مواد معدنی تقسیم می شوند. علاوه بر مواد خارجی آلی و معدنی،فاضلاب دارای موجودات ذره بینی مانند میکروب ها، ویروس ها و باکتری ها نیز هست.

از خصوصیات فیزیکی فاضلاب می توان به  درجه حرارت، رنگ و بوی فاضلاب اشاره کرد. مهم ترین خصوصیات شیمیایی فاضلاب عبارتند از:مواد آلی و غیرآلی موجود در فاضلاب، (pH) درجه اسیدی فاضلاب و گازهای محلول در فاضلاب.

انواع فاضلاب

فاضلاب ها برحسب نوع به سه گروه فاضلاب های خانگی، صنعتی و سطحی تقسیم می شوند.

فاضلاب خانگی: پس ازاستفاده از حمام، دست شویی، توالت، ماشین لباس شویی و دیگر وسایل بهداشتی، فاضلابی تولید می شود که آن را فاضلاب خانگی می گویند. فاضلاب خانگی به دو دسته فاضلاب سنگین (شامل فاضلاب توالت ها) و فاضلاب سبک (شامل فاضلاب دست شویی ها،ظرف شویی ها، زیردوشی ها و امثال این وسایل) تقسیم می شود.

فاضلاب صنعتی: با توجه به نوع فعالیت در مراکز صنعتی و بهداشتی (مانند فاضلاب بیمارستان ها)، این فاضلاب ها ایجاد می شود که ممکن است شامل انواع مواد شیمیایی، باکتری ها، قارچ ها و مواد دیگر با رنگ، درجه حرارت، بو و درجه اسیدی متفاوت باشند.

فاضلاب سطحی: آب های حاصل از بارندگی ها و شست وشوی معابر عمومی، فاضلاب های سطحی را تشکیل می دهند. این نوع فاضلاب نیز از مواد جامد و آب تشکیل شده اند و بیشترین قسمت مواد جامد فاضلاب های سطحی را پس مانده های مواد غذایی، شن، ماسه، ذرات گیاهی، مواد نفتی و… تشکیل می دهند.

ضرورت جمع آوری فاضلاب

ورود میلیون ها لیتر فاضلاب به رودخانه ها، دریاها و منابع آب زیرزمینی باعث آلودگی شدید و خطرناک محیط زندگی انسان و سایر موجودات زنده می شود. به منظور جلوگیری از انواع آلودگی ها، سیستم های جمع آوری فاضلاب مورد استفاده قرار می گیرد. در جدول زیر بعضی از اثرات فاضلاب ها را بر محیط زیست مشاهده می نمایید.

 مهم ترین علل ضرورت جمع آوری و تصفیه فاضلاب عبارتست از:

1- بالا آمدن سطح آب های زیرزمینی، به علت اینکه میزان تخلیه فاضلاب در آب های زیرزمینی با میزان برداشت از آب های زیرزمینی متناسب نیست، به طوری که ممکن است فاضلاب دفع شده در نقاط مرتفع شهر در پایین ترین نقاط شهر به سطح زمین برسد.

2- آلودگی آب های زیرزمینی به علت دفع فاضلاب به روش غیر بهداشتی که مخاطرات بهداشتی زیادی را نیز به دنبال خواهد داشت.

3- آلودگی خاک که در نتیجه، ترکیبات شیمیایی و عوامل بیولوژیکی (بیماری زا) از طریق زنجیره غذایی (خاک به گیاه، گیاه به حیوان، حیوان به انسان و یا گیاه مستقیم به انسان) به بدن انسان وارد می شود.

4- صدمه به حیات آبزیان

5- عدم امکان استفاده مجدد از پسآب حاصل از تصفیه فاضلاب که باعث صرف هزینه های سنگین برای تأمین و انتقال آب می شود.

6- به منظور تحقق اصل پنجاهم قانون اساسی (در جمهوری اسلامی ایران، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می شود و…)

در بخش بعدی سیستم های جمع آوری و دفع فاضلاب های خانگی و آب های سطحی مورد بررسی قرار می گیرد.

جمع آوری فاضلاب خانگی به منظور جلوگیری از آلودگی محیط زندگی و جمع آوری و هدایت فاضلاب ساختمان به محل دفع، نیاز به یک سیستم لوله کشی است. در طرح این سیستم باید کمترین طول لوله در نظر گرفته شود. همچنین تدابیری به منظور دفع سریع فاضلاب و جلوگیری از گرفتگی در مسیر فاضلاب پیش بینی شود، از جمله می توان به استفاده از لوله هایی با قطر مناسب، شیب بندی مناسب لوله ها و استفاده از وصاله های ۴۵ درجه (زانو، سه راه و…) اشاره کرد.

اجزای اصلی سیستم جمع آوری فاضلاب خانگی:

سیفون : وسیله ای است که از یک طرف به وسیله بهداشتی و از طرف دیگر به شاخه افقی فاضلاب اتصال دارد. وجود آب در داخل سیفون باعث جلوگیری از عبور هوا و گاز درون شبکه به داخل ساختمان می شود.

لوله افقی فاضلاب: از این لوله برای انتقال فاضلاب از سیفون به لوله قائم فاضلاب استفاده می شود.

لوله قائم فاضلاب: فاضلاب از طریق لوله های افقی هر طبقه وارد لوله قائم شده به طرف پایین حرکت می کند.

لوله هواکش: برای ایجاد ارتباط شبکه فاضلاب با جو و تخلیه گاز و هوای درون شبکه به بیرون می باشد و یکی از مهم ترین قسمت های شبکه لوله کشی فاضلاب است که تا روی بام امتداد می یابد.