مطالب کمک آموزش جهت تدریس پودمان برق درس کاروفناوری

کاروفناوری نهم

برق گرفتگی

برق گرفتگی یک تحریک ناگهانی و اتفاقی سیستم عصبی بدن بر اثر جریان عبور الکتریکی است. به عبارتی دیگر عبور جریان برق از بدن را برق گرفتگی می گویند.

انواع برق گرفتگی

الف) تماس مستقیم: در این نوع برق گرفتگی شخص مستقیماً با یکی از سیم های برق تماس پیدا می کند.

ب) تماس غیر مستقیم: در این نوع برق گرفتگی شخص با قسمت های فلزی دستگاه های برقی که اتصال بدنه پیدا کرده اند تماس پیدا می کند.

اقدامات لازم برای نجات شخص برق گرفته

مرحله اول: شخص برق گرفته را باید از منبع برق جدا کرد این عمل با قطع کردن کلید مدار یا قطع فیوز صورت می گیرد اگر نتوان برق را قطع کرد باید شخص را توسط یک عایق از منبع برق جدا کرد. برای این کار با استفاده از ماده نارسانا منبع برق را از مصدوم می توان دور کرد. هرگز نباید قبل از جدا کردن شخص از منبع برق مستقیماً به مصدوم دست زد.

مرحله دوم: باید علایم حیاتی شخص برق گرفته را بررسی کرد مثلاً: نبض دارد یا نه اگر نبض داشت و نفس نمی کشید باید تنفس مصنوعی را شروع کرد. و پس از آن در هر صورت به پزشک مراجعه شود.

تصاویر زیر نحوه تشخیص تنفس و گرفتن نبض را نشان می دهد.

انواع حفاظت اشخاص

برای کاهش امکان برق گرفتگی افراد از سیستم های ایمنی استفاده می شود. سیستم های ایمنی بسیار متنوع هستند. متداول ترین آنها عبارتند از:

حفاظت توسط سیم زمین

حفاظت توسط عایق کاری

حفاظت توسط ولتاژ کم

حفاظت توسط کلید محافظ جان

هر کدام از انواع حفاظت شخص دارای خصوصیاتی می باشد که به شرح آنها می پردازیم:

حفاظت توسط سیم زمین: در این نوع حفاظت قسمت های فلزی بدنهٔ دستگاه های برقی که شخص آنها را لمس می کند، توسط یک سیم به زمین وصل می شوند. در این صورت اگر دستگاهی اتصال بدنه پیدا کند، جریان برق به جای عبور از بدن شخص از طریق سیم بدنه به زمین متصل می شود. زیرا مقاومت سیم زمین (سیم ارت) بسیار کمتر از مقاومت بدن شخص می باشد.

توجه: استفاده از لوله های فلزی آب شهری به جای سیستم اتصال زمین در گذشته بسیار معمول بوده است ولی امروزه که بیشتر از لوله های پلاستیکی استفاده می شود این روش قابل استفاده نیست. در ساختمان ها باید مشترکین با آماده کردن سیستم اتصال زمین کلیه قطعات اسکلت فلزی، لوله های آب و گاز و شوفاژ، وان حمام، دوش، نرده و درب های فلزی و غیره را به آن متصل نمایند.

وسایلی که اتصال سیم ارت به آنها الزامی است عبارتند از:

- چراغ و پایه چراغ های حیاط و روشنایی پارک ها

- وسایل فلزی از قبیل پل، نرده و غیره در معابر عمومی. وسایل تفریحی در پارک ها.

- لوازم خانگی برقی مانند سماور، پلوپز، بخاری برقی، ماشین لباس شویی، کولر و سایر لوازم فلزی آشپزخانه. پریزهای منازل و کارگاه ها.

- ماشین آلات در صنایع و وسایل دیگر الکتریکی.

رنگ استاندارد روکش سیم زمین سبز و زرد است و به بدنه دستگاه ها پیچ می شود.

همچنین کلیه وسایل الکتریکی پس از تولید آزمایش می شوند تا هیچ گونه ارتباط الکتریکی بین سیم های هادی آن با بدنه فلزی دستگاه وجود نداشته باشد.

حفاظت توسط عایق کاری : در این روش تمام قسمت هایی که امکان اتصال برق با بدن انسان را دارد عایق می کنند. در مورد دستگاه هایی که ساکن هستند می توان کف زمین را عایق کاری نمود. ولی در دستگاه های قابل حمل یا متحرک مانند مته برقی، جاروبرقی و ... برای جلوگیری از برق دار شدن بدنه فلزی آنها، کارخانه سازنده، آن دستگاه را با یک لایه اضافی دیگر عایق می کند. در این روش نیازی به اتصال زمین وجود ندارد.

حفاظت توسط ولتاژ کم: در این روش از ولتاژهای کمتر از ۵۰ ولت که برای انسان خطرناک نیست برای حفاظت استفاده می شود. این ولتاژ توسط یک ترانسفورماتور کاهنده با دو سیم پیچ جداگانه استفاده می شود. کاربرد این روش در دستگاه های پزشکی، اسباب بازی های الکتروموتوری و… است.

حفاظت توسط کلید محافظ جان : اساس کار این کلید بر پایهٔ اختلاف جریان بین سیم های رفت و برگشت یک دستگاه الکتریکی می باشد. در صورت کار عادی دستگاه اختلاف جریانی بین سیم های رفت برگشت وجود ندارد. اما در صورتی که دستگاه اتصال بدنه پیدا کند، اختلاف جریانی بین سیم های رفت و برگشت به وجود می آید که باعث می شود تا مدار را قطع نماید.

این وسیله به اندازه ای حساس است که می تواند جریان های نشتی کوچک که باعث عمل کردن (پریدن) فیوز نمی شود ولی می تواند برای شروع یک آتش سوزی یا برق گرفتگی کافی باشد حس کرده و منبع تغذیه را در چند دهم یا صدم ثانیه قطع می کند. این کلید در جریان بیشتر از 3 صدم  آمپر عمل می کند که این جریان کمتر از جریان خطرناک برای بدن انسان است. این کلید در تابلوی فیوز هر واحد آپارتمان و یا یک مغازه وجود دارد.

توصیه های ایمنی

1- هر گاه بر روی تابلو برق علامت هشدار مثلث زرد رنگ برق را مشاهده کردید از باز کردن درب تابلو و دست زدن به قسمت های داخلی آن خودداری کنید.

2- از عبور دادن سیم از کف منزل یا زیر فرش که احتمال برخورد پای افراد با آن و یا پوشیدن سیم وجود دارد خودداری کنید.

3- هنگام تعویض لامپ سوخته یا شکسته حتماً کلید چراغ را خاموش کنید و با استفاده از فازمتر از قطع جریان برق مطمئن شوید.

4- هنگام شستشوی کف آشپزخانه وسایل برقی را از برق جدا کنید و سعی کنید آب روی کلیدها و پریزها و همچنین وسایل برقی پاشیده نشود.

5- سیم های برق باید دارای روپوش عایق بوده و از پیچیده شدن آنها به دور اشیاء تیز و برنده جلوگیری کنید.

6- در هنگام طوفان و رعد و برق لوازم برقی حساس مثل تلویزیون، یخچال، کامپیوتر را خاموش و از پریز جدا نمایید.

7- از یک پریز برق برای چند وسیله برقی استفاده نکنید.

8- سیم های پوسیده و زخمی وسایل الکتریکی را تعویض کنید.

9- در حال کار با برق دقت کنید که زیر پایتان مرطوب نباشد و چوب خشک یا مواد پلاستیکی که عایق خوبی هستند در زیر پا قرار دهید. و قبل از روشن کردن هر وسیله برقی یا وصل کلید از خشک بودن کامل دست هایتان اطمینان حاصل کنید

10- اگر دوشاخه یک وسیله برقی شکسته است هر چه سریع تر آن را با یک دوشاخه سالم تعویض کنید.

11- در محیط های مرطوب مانند حمام و دست شویی از وسایلی مثل بخاری برقی، سشوار، ریش تراش یا ماشین لباس شویی استفاده نکنید.